Inleiding

Op 14 mei jl. is door de coalitiepartijen CDA en VVD de Visie 2018-2022 gepresenteerd onder de titel: “Samen Doen!”. Centraal daarin staan de drie pijlers Participatie, innovatie en investeren. Deze resulteren in een strategische uitvoeringsagenda. De uitwerking van die strategische uitvoeringsagenda krijgt vorm in deze en komende programmabegrotingen. 

Onze financiële situatie, met beperkte budgettaire ruimte, stijgende uitgaven en aanhoudende risico’s in het sociaal domein, dwingt ons om keuzes te maken. Als wij stappen willen zetten op weg naar de ambities van “Samen Doen”, dan lopen wij tegen het dilemma aan dat we extra willen investeren, maar tegelijkertijd ook moeten bezuinigen. Voor dit jaar is extra investeren mogelijk, maar het is de vraag of dit uitgangspunt meerjarig houdbaar zal blijven.

Hoe de zorg de financiën van gemeenten uitholt

Sinds de overheveling van de nieuwe taken in het sociaal domein in 2015 wordt de gemeente geconfronteerd met een stijgend tekort op het taakveld sociaal domein. Legden we hier in 2016 nog ruim € 37 per inwoner op toe, in 2019 zal dit tekort oplopen naar ruim € 109 per inwoner. Met de notitie 

“Hoe de decentralisatie van zorg de financiën van gemeenten uitholt” vragen wij publiekelijk aandacht voor de boodschap dat wij als gemeente door de nieuwe (jeugd)zorgtaken onze voorzieningen niet meer op peil kunnen houden. In de programma-begroting 2018 kondigden wij al een lobby aan.

In wezen openbaren zich steeds pregnanter de gevolgen van een systeemfout: de gemeente is verantwoordelijk om voor alle geleverde (jeugd-)zorg te betalen, maar vaak zijn het anderen als huisartsen en rechters die de toekenning bepalen. Als uitgangspunt zou moeten gelden dat bepalen en betalen in één hand komen te liggen en dat compensatie van de zorgkosten op basis van volume- en prijsontwikkelingen plaatsvindt.

In de Kaderbrief 2019 hebben we een aanzet gegeven voor een pakket van nieuw beleid met dekkingsmaatregelen. De (beperkte) financiële ruimte noodzaakt echter tot bijstellingen en enkele aanvullende dekkingsmaatregelen. 

Participatie…

wil zeggen dat Hof van Twente optimaal gebruik wil maken van de kracht, kennis en energie in de samenleving. Door inwoners een stem en rol te geven, door uit te nodigen om mee te doen en mee te denken. En door goede initiatieven vanuit de samenleving te ondersteunen en te faciliteren.

Participatie is één van de drie speerpunten. Met het gemeentelijk wijkbeheer hebben we hier de afgelopen jaren ervaring mee opgedaan. Maar participatie is meer dan alleen wijkbeheer of het samen met inwoners beslissen over en beheren van het gebied. De afgelopen jaren hebben we gemerkt dat participatie niet vanzelf gaat en in praktijk vaak een grote dynamiek kent. Die dynamiek komt tot uiting in de betrokkenheid van mensen, verschillen en tegenstellingen in belangen, creatieve inbreng en compromisbereidheid. 

Enkele jaren geleden zijn we bijvoorbeeld gestart met het huidige wijkbeheer. Onze wijkbeheerders spelen in de communicatie en samenwerking met wijken en kernen een centrale rol. We vinden het belangrijk om wijkbeheer in de gemeente levend te kunnen houden als een verbindende schakel. Het stimuleren van bewonersinitiatieven en faciliteren van ideeën van inwoners, bijvoorbeeld over vervanging van openbaar groen, verbeteren woongenot of meer duurzaamheid, vraagt om de huidige middelen structureel beschikbaar te hebben.

Innovatie…

duidt op het streven om Hof van Twente toonaangevend te laten zijn qua leef- woon- en werkklimaat. Door samen met ondernemers innovatie en verduurzaming aan te jagen. Door vernieuwing in het sociaal domein gestalte te geven en zo de transformatie een forse impuls te geven. Of door de circulaire economie en de ambities van de energietransitie met projecten in praktijk te brengen.

Het programma Sociaal economische visie (SEV) is uitgebreid met een extra pijler: innovatie. Het is de uitdaging om innovatie in de haarvaten van de organisatie te verankeren. En tegelijkertijd vinden we het belangrijk om ruimte te creëren om innovatie als een startup in de volle breedte van de organisatie aan te jagen.  

De agrarische sector is in beweging, of het nu gaat om opschalen, toekomstbestendig blijven of stoppen en het anders invullen van de bedrijfsvoering. De afgelopen jaren heeft de raad hiervoor in totaal ruim € 1 miljoen beschikbaar gesteld en dit heeft een multipliereffect gehad qua maatschappelijk rendement. Mede daardoor is Hof van Twente koploper in de regio op het gebied van plattelands-ontwikkeling. Om deze inspanningen te continueren vinden we het wenselijk om ook hier de resterende middelen aan te vullen. 

Omdat asbest een maatschappelijk probleem is dat sterk verwant is aan de inzet die wij plegen op het gebied van zowel de sociaaleconomische visie als plattelandsontwikkeling, stellen wij voor om binnen de contouren van het asbestbeleid een deel van de bestaande asbestmiddelen hiervoor in te zetten. Doelstelling hierbij is om een kans te bieden voor de transitie van agrarische erven, in te spelen op bestaande sociale problematiek en de omvorming van de economie een impuls te geven.

Naast de SEV is ook de de transformatie in het sociaal domein een belangrijk terrein dat de komende jaren in het teken zal staan van innovatie. Deze transformatie vraagt om extra inzet op preventie, meer “voorliggende” zorg inzetten, meer afstemming en grip organiseren op de te leveren resultaten. Tegelijkertijd zien we als zorgwekkende ontwikkeling dat uitgaven binnen het sociaal domein en met name bij jeugdzorg fors (blijven) stijgen. We maken ons sterk richting het Rijk om aandacht te vragen voor de systeemfout in de wet, waardoor gemeenten maar weinig mogelijk-heden hebben om kosten te beheersen. Zie ook het tekstkader op pagina 4.

Dit alles noodzaakt om te werken vanuit onze visie op de transformatie in het sociaal domein. De inspanningen op dit brede terrein zijn daarom gebundeld in een transformatie-agenda.

Investeren…

is nodig om op een goede manier te kunnen participeren en innoveren. Doel is om slim te investeren in de samenleving en de openbare ruimte, met een zo hoog mogelijk maatschappelijk rendement dat bijdraagt aan het geluk van inwoners. 

In lijn met de visie “Samen Doen!” gaan we de komende jaren investeren op de volgende 4 hoofdthema’s. Met het nieuw beleid in deze programmabegroting maken we hiermee een duidelijke start. 

1. Zorg en welzijn

De transformatie in de zorg en de koppeling met onze voorzieningen vragen om een programmatische aanpak. Hierbij vormt de bestaande financiële taakstelling van € 1 miljoen (programmabegroting 2018) één van de uitgangspunten. Het macro-effect van alle transformatie-initiatieven die in voorbereiding of uitvoering zijn, is erop gericht dit doel te behalen. Volumeontwikkelingen hebben echter in praktijk hierop een negatieve invloed. In paragraaf weerstandsvermogen is het risico dat die taakstelling niet (geheel) gehaald wordt dan ook als risico meegenomen. 

Ook vraagt onze verantwoordelijkheid voor jeugdzorg om hogere bijdragen. Het aantal kinderen dat aangewezen is op jeugdzorg blijft stijgen, waardoor de kosten blijven stijgen. Zo verleent Hof van Twente anno 2018 aan 650 kinderen zorg, terwijl 4 jaar geleden door het Rijk nog van 350 kinderen werd uitgegaan. De betaalbaarheid van de zorg voor de toekomst staat daardoor onder druk.

Extra inzet is noodzakelijk in de vorm van: afstemming tussen de huisartsen en de gemeentelijke toegang, een extra jeugdregisseur om cases waar een kinderbeschermingsmaatregel is genomen te volgen en ondersteuning voor het genereren en analyseren van sturings -en monitoringsinformatie.

We handhaven de gereserveerde bedragen voor de voorgenomen investeringen in de bouw en realisatie van nieuwe integrale kindcentra (IKC) in Markelo en Delden, maar ook voor de vernieuwing van het sportpark de Mors in Delden. Maar een voorwaarschuwing is op zijn plaats. Want wanneer de groei van het tekort in het sociaal domein zich ook de komende periode fors doorzet, en het Rijk dit niet compenseert, dan kan het noodzakelijk zijn een keuze te maken om bijvoorbeeld de reservering voor sporthal de Mors terug te draaien of wellicht toch een OZB-verhoging door te voeren.

2. Duurzaamheid en innovatie

Gedrag en bewustwording vergen een financiële impuls voor lokale initiatieven van inwoners en ondernemers. Een duurzame toekomst vraagt om een investering in de economie en infrastructuur van onze gemeente.

Om verschillende ingezette projecten en activiteiten verder vorm te geven zullen we voor de komende jaren de resterende budgetten van de SEV (sociaal economische visie) en het programma platteland  aanvullen met elk € 0,5 miljoen aan middelen. 

Dit doen we door extra te prioriteren binnen het masterplan asbest ten laste van de gemeentelijke reserve asbest.

In de afgelopen jaren hebben we voor de verschillende producten zoals wegen, riool, groen, bermen, bomen en gladheid beheersplannen gemaakt. Hierdoor kunnen we planmatig en programmatisch investeren in de kwaliteit van de openbare voorzieningen. Ook voor de tientallen civieltechnische kunstwerken (bruggen, duikers ed.) die de gemeente telt, wordt nog een beheersplan opgesteld. Het is dringend noodzakelijk hiervoor structurele middelen beschikbaar te stellen. We voorzien in een structureel budget hiervoor. 

We stellen voor om de subsidie aan De Reggehof met ingang van 2019 structureel te verhogen ten behoeve van het huurdersdeel van het meerjarenonderhoudsplan (MJOP). Om helderheid te krijgen in de verantwoordelijkheden op het gebied van onderhoud en vervanging van zowel de eigenaar (gemeente) als de huurder (De Reggehof) van het gebouw van De Reggehof, is er een nieuw MJOP opgesteld. Dat vormt hiervoor de basis.

3. Organisatie/ICT/Communicatie

Door onze eigen dienstverlening, communicatie naar  inwoners en automatisering/informatisering verder te optimaliseren kunnen we de pijlers participatie en innovatie nog beter stimuleren.

Wij geven een vervolg aan de in gang gezette  organisatieontwikkeling. Teamontwikkeling, persoonlijke ontwikkeling en de kernwaarden  leiderschap, eigenaarschap en vertrouwen (LEV) staan hierin centraal. We gaan verder met investeringen in vernieuwing en digitalisering van onze dienstverlening, bedrijfsvoering en communicatie.

De raad heeft in de afgelopen jaren in een aantal situaties besloten om voor uitvoering van werkzaamheden geen structurele maar incidentele middelen beschikbaar te stellen. Dit gebeurde omdat sprake was van tijdelijke werkzaamheden of omdat nog niet duidelijk was of en in welke omvang de taakuitvoering binnen de gemeentelijke organisatie zou blijven. In 2017 is besloten om de taken op het gebied van gemeentelijke belastingen binnen de eigen organisatie te blijven uitvoeren. Dit vormt een reden om de tijdelijke bezetting structureel te maken. 

In het verleden is een bezuinigingstaakstelling opgenomen vanuit de gedachte dat door verdere deregulering van de APV minder ambtelijke capaciteit benodigd is. De praktijk van de afgelopen jaren leert dat het niet reëel is om te bezuinigen op de ambtelijke capaciteit op dit taakveld.  

In vervolg op het ondermijningsbeeld dat voor Hof van Twente is gemaakt, voelen we ons verantwoordelijk om te investeren in ondersteuning op dit onderwerp door hier een eenmalig budget voor beschikbaar te stellen.   

4. Participatie

Om overeenkomstig de doelstellingen van het wijkbeheer uitvoering te kunnen geven aan het project Jij en wij(k) aan zet en om een kwaliteits- en efficiëncyslag te kunnen maken met de meldingen openbare ruimte is het nodig ruimte te creëren. Om bewonersinitiatieven te ondersteunen en uit te kunnen voeren en faciliteren van ideeën van inwoners is het wenselijk om de middelen die we hiervoor nu beschikbaar hebben structureel beschikbaar te krijgen. Dit is als nieuw beleid opgenomen in deze programmabegroting.

Dekkingsplan

Voor de komende jaren hebben we de ambitie om naast de reguliere uitgaven met een afgewogen pakket aan nieuwe investeringen te komen in lijn met de visie 2018-2022 “Samen Doen!”. Een eerste, substantiële tranche is in deze begroting opgenomen. Deze wordt gedekt door incidentele en structurele budgetten en het gericht inzetten van reserves. 

Zoals in de Visie “Samen Doen” is aangekondigd willen we toekomstige positieve rekeningresultaten storten in de reserve majeure projecten. Hiermee kunnen we op basis van de strategische agenda ook in komende begrotingen nieuwe initiatieven blijven ontplooien en ondersteunen.

De financiële situatie van de gemeente maakt dat we in de keuzes voor nieuw beleid hebben moeten prioriteren. De budgettaire ruimte is namelijk beperkt en voor de reserves geldt dat we uit oogpunt van verantwoord begroten de weerstandscapaciteit op voldoende niveau (minimaal 1,0) willen houden. Door actualisatie van de risico inschatting (zie paragraaf 2) is die benodigde weerstandscapaciteit gegroeid.

Andere dekkingsvoorstellen die we in deze programmabegroting hebben opgenomen zijn:

  • Vorming van een extra structurele, algemene  bezuinigingstaakstelling op programma 5 “Sociaal domein” van € 450.000. Deze komt dan bovenop de reeds opgenomen taakstelling op de welzijnssubsidies (€ 300.000) die al vanuit het verleden bestaat;
  • Schrappen extra dotatie van € 5 per inwoner aan Agenda voor Twente.
  • Niet doorvoeren indexering budgetten met materiële kostenindex.
  • Verlaging investeringsbudgetten mobiliteitsplan en openbare verlichting met 10%
  • Versoberen uitvoering plan Verkeersvisie Spoorpark (verlaging met € 1 miljoen)
  • Inzet van € 1 miljoen van de reserve asbest voor plattelandsontwikkeling (€ 0,5 miljoen) en voor sociaal economische visie (€ 0,5 miljoen)”.
  • Afromen reserve grondexploitatie tot weerstandsratio van 1,0 (€ 660.000)
  • Vorming afschrijvingsreserve deel investering IKC Delden (€ 3,5 mln.)

Beleidsindicatoren

Het Besluit, begroting en verantwoording (BBV) maakt het verplicht 39 beleidsindicatoren op te nemen in de programmabegroting. Hiermee wordt beoogd om de raad handvatten te bieden om beter te kunnen sturen en ontwikkelingen te monitoren. De cijfers voor deze beleidsindicatoren, die in de betreffende programma’s zijn opgenomen, komen voort uit www.waarstaatjegemeente.nl. Deze zijn echter niet altijd volledig actueel.  

Graag gaan wij opnieuw in overleg met uw raad om  ervaringen over het gebruik van beleidsindicatoren te delen en daarbij in te spelen op de wensen.

Conclusie

Compensatie van stijgende zorgkosten via de “samen trap op, trap af” systematiek van het gemeentefonds blijkt ook voor Hof van Twente volstrekt onvoldoende om de volume- en prijsontwikkelingen in de zorg te compenseren. 

Wij vragen met deze programmabegroting 2019 nadrukkelijk aandacht voor deze problematiek. 

De uitgangspunten van de decentralisatie moeten door het Rijk worden herzien en structurele budgetten moeten worden verhoogd. 

De tekorten in het sociaal domein die hierdoor zijn ontstaan stellen ons voor een groot dilemma. Want het college heeft in de Visie 2018-2022 “Samen Doen!” aangekondigd de komende jaren te willen investeren in onze gemeente.  Op basis van de meerjarenraming (2019-2022) omvat het nieuw beleid in totaal € 3,25 miljoen. 

Maar onze boodschap hierbij is ook duidelijk, namelijk dat hiermee de grenzen van onze financiële mogelijkheden in zicht komen. De financiële risico’s van het sociaal domein en de opdracht om de financiële taakstellingen ook daadwerkelijk te realiseren, noodzaken ertoe om de ontwikkelingen scherp te blijven monitoren. We sluiten dan ook niet uit dat we in de komende jaren niet alles uit de visie “Samen Doen!” blijken te kunnen realiseren en de ambities moeten bijstellen.

Het pakket aan nieuw beleid laten wij gepaard gaan met een reeks dekkingsmaatregelen, waaronder een aantal bezuinigingsmaatregelen. Hierdoor is overeenkomstig ons uitgangspunt sprake van een sluitend meerjarenperspectief. 

En de lobby richting het Rijk om vooruitlopend op de verwachte herverdeling van het Gemeentefonds de systeemfout in de transitie van de zorg te corrigeren en compenseren: daar zetten wij samen met andere Overijsselse en P10 gemeenten vol overtuiging onze schouders onder. 

Wij stellen u voor om deze programmabegroting 2019 vast te stellen.

 

Burgemeester en wethouders van Hof van Twente,

de secretaris, de burgemeester,

drs. D. Lacroix         drs. H.A.M. Nauta-van Moorsel (MPM)

Geef uw reactie over deze pagina

https://www.hofvantwente.nl/bestuur/programmabegroting-2019/inleiding.html